Theremin – Câu chuyện về một nhạc cụ kỳ lạ bị lãng quên (phần 4)

Khác với các nhà phát minh khác, thân phận đặc biệt của Theremin đã khiến ông phải trải qua rất nhiều gian khổ. Dù vậy, người đàn ông này vẫn giữ vững tinh thần cũng như niềm đam mê của một nhà phát minh.

Mặc cho sự hiện diện càng ngày càng mờ nhạt, tiếng đàn Theremin vẫn cất lên, đến với người nghe thông qua những bản nhạc nổi tiếng. Năm 1967, Rolling Stones cho ra mắt hai album Between The ButtonsTheir Satanic Majesties Request. Cả hai đều có tiếng đàn Theremin do nghệ sĩ Brian Jones thể hiện. Hai năm sau đó, Led Zepplin sử dụng cây đàn này trong bản nhạc Whole Lotta Love; đây có lẽ là bản nhạc nổi tiếng nhất sử dụng tiếng đàn theremin thật sự lúc bấy giờ. Một bản nhạc khác thường gắn liền với lịch sử của Theremin, Good Vibrations của The Beach Boys không sử dụng đàn Theremin thật mà dùng một loại synth đặc biệt được thiết kế chỉ dùng riêng cho bẩn nhạc này. Tuy nhiên, âm sắc của nó lại vô cùng giống Theremin và bản nhạc này cũng góp một phần quan trọng đưa nhạc điện tử đến với đại chúng. Các ban nhạc psychedelic cũng bị ấn tượng bởi đàn Theremin và sử dụng chúng rất nhiều. Trong thập niên 60, có một ban nhạc psychedelic khá nổi tiếng tên là Lothar and the Hand People. Glinsky cho biết Lothar chính là để ám chỉ cây đàn Theremin, trong khi Hand People là những người điều khiển nó. Beefheart cũng sử dụng đàn Theremin trong bản nhạc Electricity thuộc album huyền thoại Safe As Milk.

dan Theremin

Nếu như cây đàn Theremin cứ dần dần từng bước tiến vào văn hóa đại chúng, cha đẻ của nó dường như đã biến mất hoàn toàn. Tới giữa thế kỷ 20, nhiều người ở Mỹ tin rằng Theremin đã chết, có thể là trong khoảng thời gian xảy ra Thế chiến thứ hai. Nguyên nhân cũng bởi vì ông đã chạy trốn một cách khá âm thầm khỏi New York năm 1938. Thậm chí còn có tin đồn cho rằng buổi xử tử Theremin từng được ghi lại báo Nga. Tuy nhiên, người đàn ông này vẫn sống và còn rất mạnh khỏe. Sau khi rời khỏi sharashka năm 1947, Theremin tiếp tục làm việc cho KGB tới tận năm 1966. Thế nhưng phải một năm sau, khi Harold Schonberg – một phóng viên của tạp chí New York Times tình cờ gặp ông ở Nhạc viện Moscow, nơi ông đang làm việc. Lúc ấy người ta mới biết được rằng Theremin vẫn còn sống. Harold Schonberg đã viết một bài báo nói về tình hình sức khỏe của Theremin, và rằng ông vẫn làm việc trong lĩnh vực âm nhạc, khiến cộng đồng người hâm mộ ở phương Tây đứng ngồi không yên. Tuy nhiên, chính phủ Nga khi ấy lại không hào hứng với điều này chút nào.

Nỗi lo của họ không phải không có cơ sở, bởi lẽ quá khứ của Theremin vốn từng là gián điệp. Vì thế bất cứ điều gì khiến ông ấy được nhiều người biết đến cũng có nguy cơ trở thành mối đe dọa đến an ninh quốc gia. Phản ứng đầu tiên của giám đốc nhạc viện là đến tận phòng nghiên cứu nơi ông ấy làm nhạc cụ, gom hết tất cả mọi thứ, từ đàn Theremin cho đến cello điện, ném vào thùng rác rồi sa thải Theremin.

dan Theremin hay

Đó là cuộc sống của Theremin ở Nga những năm cuối đời. Từng bị vấy bẩn bởi quá khứ làm gián điệp và không thể rời khỏi đất nước, ông chỉ có thể âm thầm lặng lẽ sống chật vật qua ngày. Tất cả tài sản cũng như phát minh của Theremin đều gói gọn lại, cho vừa vào phòng ngủ của ông ở một căn hộ nhỏ. Sau khi nghỉ việc ở Nhạc Viện Moscow, vào những năm 70, Theremin trở thành giáo sư Vật Lý ở Đại học Moscow, chuyên nghiên cứu, sáng chế và hướng dẫn cho các sinh viên cao học. Phải đến đầu thập niên 90, sau khi Liên Bang Xô Viết tan rã và nước Nga chuyển chế độ, lúc ấy Theremin mới rời khỏi quê hương. Ông đi khắp châu Âu và Mỹ để biểu diễn âm nhạc, gặp mặt những người ngưỡng mộ tài năng và các học giả, trong đó có Albert Glinsky.

Dù ở trong hoàn cảnh khốn khó như vậy, tinh thần sáng tạo chưa bao giờ rời bỏ Theremin. Ở tuổi xế chiều, người đàn ông này vẫn cặm cụi thử nghiệm với đủ loại phát minh. Ngày nay, một trong những di sản kế thừa lớn nhất của đàn Theremin là Terpsitone, có thể hiểu đơn giản là một chiếc Theremin khổng lồ, không chỉ chơi bằng hai tay mà sử dụng chuyển động của cả cơ thể để điều khiển nó. Mặc dù cái tên khá lạ, Terpsitone đã từng xuất hiện ở những sàn nhảy hiện đại. Ngay cả khi không còn sức làm việc, ông vẫn chỉ muốn tiếp tục sống để sáng chế, nhưng rồi cuối cùng vẫn không thể. Theremin qua đời năm 1993 ở Nga, hưởng thọ 97 tuổi.

(Hết kỳ 4)

Bạn có thể xem thêm phần khác tại đây 

Theremin – Câu chuyện về một nhạc cụ kỳ lạ bị lãng quên (phần 1)

Theremin – Câu chuyện về một nhạc cụ kỳ lạ bị lãng quên (phần 2)

Theremin – Câu chuyện về một nhạc cụ kỳ lạ bị lãng quên (phần 3)

Theremin – Câu chuyện về một nhạc cụ kỳ lạ bị lãng quên (phần 5)
Các bạn có thể tham khảo các sản phẩm khác tại đây

Sự trở lại của băng cối

Nguyễn Hào