Categories: Uncategorized

Thùng loa và những tác động đến chất âm (phần 1)

Không chỉ mang yếu tố thẩm mỹ hay làm vị trí để cố định driver, thùng loa còn ảnh hưởng đến chất lượng âm thanh mà ta cảm nhận được.

Trong suốt nhiều năm qua, rất nhiều tiến bộ về thiết kế thùng loa đã xuất hiện, chủ yếu tập trung vào khắc phục nhiễu xạ và giải quyết vấn đề cộng hưởng. Không thể phủ nhận rằng xu hướng hiện nay nghiêng về thiết kế thùng loa to, nặng hơn, cấu trúc ngày càng chắc chắn hơn với hai mục định: (a) để kiểm soát và giảm thiểu cộng hưởng tại vách cũng như cấu trúc thùng, và (b) cung cấp một nền tảng quán tính để driver moving-coil không cần phải tự tham chiếu nữa. Nếu như phần đế hay cấu trúc/thân thùng loa không được cứng chắc và trọng lượng cũng không đủ, như vậy chuyển động của các bộ phận di chuyển được sẽ tạo ra phản ứng không mong muốn. Điều đáng ngạc nhiên là những phản ứng ấy dù nhẹ đến đâu vẫn có thể nghe được. Chẳng hạn, độ xiết chặt của các đinh ốc cố định driver trên thùng loa cũng là một yếu tố ảnh hưởng đến sự trong, rõ, độ méo tiếng, sự tự nhiên và độ động. Sự tương phản về âm lượng có thể rất dễ nhận ra vì nó vốn là đặc điểm của âm thanh. Khác biệt giữa “ổn” và “cực kỳ chính xác” đôi khi chỉ là ¼ vòng xoay của con ốc gắn trên ván gỗ, thế nhưng kết quả có thể lớn hơn những gì ta tưởng tượng. Điều này cũng đặt ra câu hỏi về tính ổn định của mô-men xoắn và độ căng nhất định trong các vật liệu làm vỏ thùng loa thường được sử dụng, trong khi các vật liệu cố định cũng bị ảnh hưởng bởi độ ẩm, thời gian và nhiệt độ.

Trước hết, xét về vật liệu, ván MDF hay ván sơi kết dính bằng keo resin thường trội hơn gỗ ván ép (plywood) hay ván dăm (chipboard) nếu sử dụng làm cấu trúc thùng loa, trong khi các hệ thống gia cố phức tạp bên trong, vốn có thể sắp xếp tại một vài vị trí nhất định, giờ đã trở nên phổ biến. MDF được cho là có tiêu chuẩn cao hơn và có những đặc tính nhất quán hơn các vật liệu thay thế, ngoại trừ một số vật liệu ván thùng tự tùy chỉnh với mật độ lớn hơn và hàm lượng keo resin cao hơn.

Ván ép làm từ gỗ phong vàng (birch) có đặc tính âm thanh rất được ưa chuộng, nhưng thường giá khá đắt và giữa các ván gỗ có thể có những khác biệt. Đối với các loại ván cao cấp, hiếm gặp ta có thể kể đến những vật liệu có mật độ phenolic cao, chất liệu acrylic resin cực kỳ ổn định, ngoài ra còn có một số vật liệu khác như kính phẳng, nhôm đúc, hay thậm chí những tấm ván được xử lý bằng máy rất cẩn thận, làm từ các khối phôi hoặc hợp kim nhôm cực kỳ đồ sộ.

Các thanh giằng gia cố hoặc khung được thiết kế với mục đích chia tấm vách ra làm nhiều phần nhỏ hơn, và lý tưởng hơn cả là các phần này có diện tích không đồng đều, từ đó giúp phân bố cộng hưởng âm học tự nhiên của tấm vách và trung hòa hiệu ứng của chúng. Các biện pháp quét laser, kết hợp với phân tích phần tử hữu hạn (FE analysis) – cụ thể hơn là mô hình hóa dữ liệu tỏa âm để kiểm tra cộng hưởng vách có thể dùng để theo dõi các hiệu ứng không mong muốn. Thế nhưng, điều tối quan trọng cần phải hiểu là ngay cả ở những thiết kế loa cao cấp nhất, phần nhiều hiện tượng méo âm sắc vẫn bắt nguồn chủ yếu từ thùng loa. Nhiều khi driver hay các hạn chế của hệ thống hoặc thiết kế phân tần không liên quan đến việc âm thanh bị mất đi độ chính xác, rõ ràng hay trong suốt.

Các phương pháp giảm rung chấn hay tiêu âm có thể dùng trên vách thùng bằng các kỹ thuật như phân lớp, chẳng hạn sử dụng laminate gốc phenolic cứng hay dát mỏng các tấm thép với các lớp cao su xen kẽ. Các tấm pad sợi nhồi bitumen cung cấp khả năng kháng chấn cơ học rất hữu ích, hiệu quả trong việc triệt tiêu cộng hưởng từ các dải tần số cao hơn, ở đây đóng vai trò là lớp giảm chấn ràng buộc, đặc biệt đối với các vỏ thùng loa mỏng được cố ý uốn cong để truyền năng lượng vào vật liệu giảm chấn. Lưu ý rằng tiếng gõ của một số âm thanh tần số trầm có thể bị ảnh hưởng bởi các cấu trúc vách thùng mỏng có thể uốn cong. Ngoài ra, các lớp vỏ thùng mỏng có thể được lồng vào nhau, với không gian giữa các lớp vách được phủ bằng một loại gel polymer đàn nhớt có tính kết dính và độ suy hao cao.

Keo resin polymer được xử lý bằng xúc tác, với những đặc điểm hữu ích cho thùng loa cũng được sử dụng. Khi được nạp nhiều khoáng chất, các hỗn hợp polymer như vậy sẽ tạo thành các vật liệu dễ đúc, kết hợp giữa độ cứng, khối lượng và khả năng giảm cộng hưởng. Các kết quả thu được rất tích cực, cho thấy thiếu đi “chất âm gỗ” của vách thùng, dẫn đến việc các hạn chế về chất âm do vách thùng gây ra ngày nay chỉ còn được chấp nhận một cách rất hạn chế. Để có được lớp vỏ hoàn thiện bên ngoài chất lượng tốt sẽ khó khăn hơn nhiều, đòi hỏi cần chuẩn bị cho bề mặt rất kỹ cùng kỹ thuật phủ sơn tốt.

(Hết kỳ 1)

Bạn có thể xem thêm phần khác tại đây:

Thùng loa và những tác động đến chất âm (phần 2)

Nguyễn Hào

Lan Nguyễn

Recent Posts

Marantz PM7005 – Sự nâng cấp đáng giá từ PM6005

Sau 7 năm kể từ ngày ra mắt, PM6005 vẫn là một chiếc ampli chất…

2 hours ago

Dynaudio Evoke 30 – Cặp loa dành cho mọi điều kiện phối ghép

Được thiết kế từ những kết quả đo được tại phòng đo Jupiter, Evoke 30…

2 hours ago

Amphion Argon1 – Vì sao đáng để trải nghiệm?

Với mức giá không hề thấp (khoảng 1500 đô la một cặp), vì sao cặp…

3 hours ago

Accuphase DC-37 – Chưa bao giờ sợ bị lỗi thời

Ngay cả khi Accuphase cho ra mắt bộ DAC đầu bảng DC-950 vào năm 2016,…

3 hours ago

Âm thanh lưu động – Khi âm nhạc không còn giới hạn ở sân khấu (phần 1)

Loạt bài viết này sẽ đưa người đọc tìm hiểu về một phần quan trọng…

19 hours ago

Độ động và Cuộc chiến âm lượng (phần 1)

Cuộc chiến âm lượng bắt nguồn từ việc các nghệ sĩ tin rằng tiếng càng…

20 hours ago