Tiêu chuẩn cho loa đã thay đổi như thế nào (phần 3)

Bên cạnh các nhà sản xuất của Anh, các hãng loa Mỹ cũng có rất nhiều ví dụ cho thấy họ có thể làm chủ công nghệ, từ đó đem đến những mẫu loa có hiệu suất cao.

Ở thời điểm thập niên 60, rất ít driver midrange màng vòm xuất hiện. Một trong những ví dụ nổi tiếng nhất xuất hiện trên một mẫu loa cổ điển của Mỹ – mẫu loa AR-3, do chính đồng sáng lập của thương hiệu Acoustic Research – Edgar Villchur thiết kế. Cặp loa này đã đặt ra tiêu chuẩn dải bass mở rộng, đồng nhất đến từ thùng loa kín nhỏ gọn, đánh đổi bằng độ nhạy thấp hơn so với thông thường. Trở kháng thấp và độ nhạy thấp cũng trở thành điểm đặc trưng của những mẫu loa này. Acoustic Research cũng giới thiệu một trong những driver màng vòm cứng đầu tiên có góc tỏa âm rộng dành cho các dải trung và cao vào năm 1958. Những driver này có kích thước tương đối lớn, đường kính lên đến gần 6cm. Ngày nay, Villchur được đánh giá là nhà thiết kế tiên phong trong việc tạo ra mẫu loa thùng kín nhỏ gọn, với chất âm bass cực chắc và sâu – mẫu loa AR-1 sử dụng hệ treo âm học. Sản phẩm này được phát triển vào cuối năm 1953 và chính thức nhận bằng sáng chế năm 1956, khi mà phần lớn các bộ loa thương mại mà ta tìm thấy trên thị trường lúc bấy giờ có đáp tuyền quanh các dải trầm hẹp hơn, kích thước đồ sộ hơn và đáp tuyến tần số kém phẳng hơn. Theo tiêu chuẩn ngày nay, loa AR-1 là loa hai đường tiếng với thể tích thùng loa 40 lít, sử dụng một driver 10cm phụ trách các dải trung và cao, kết hợp với một driver woofer 15cm khác có khoảng hành trình dài, độ cộng hưởng thấp. Hạn chế của mẫu loa này là độ nhạy thấp, trong khi độ động thấp do bị giới hạn bởi hiệu năng và các thông số của ampli lúc bấy giờ khá thấp.

loa ar 3

Vào thời điểm cuối thập niên 50, một driver Audiom phổ thông của thương hiệu Anh Goodman cũng có tần số cộng hưởng tự do tương tự, vào khoảng 16Hz. Driver này được thiết kế dành cho các thùng loa có thể tíc 85 lít với tần số cộng hưởng trong thùng là 50Hz. Ngẫu nhiên thay, Peter Walker, cha đẻ của thương hiệu Quad, phát hiện ra rằng ở Anh đã từng xuất hiện những mẫu loa hệ treo âm học đầu tiên từ năm 1937, tên gọi của nó là Audiom 8 và chắc chắn xuất hiện rất lâu trước cả thời của Villchur.

Quay trở lại năm 1967, Bill Hecht được cấp bằng sáng chế cho tweeter vòm lụa mềm 5cm tại Mỹ (đây có thể xem như là một dạng hệ treo nội bất thường). Sở dĩ đây là một thiết kế khác thường vì màng loa vải có hiệu suất tương đối đáng thất vọng, chỉ hoạt động trong phạm vi vài kHz do thiếu mất độ cứng chắc cần thiết. Phiên bản driver của Bill Hecht sử dụng vật liệu cao su hóa đã đem đến hiệu ứng rất bất ngờ, với đáp tuyến mượt, kéo dài hơn 12kHz. Nhờ vào hiệu ứng trễ của màng vải được gia cường, driver đã đạt được độ cứng chắc cần thiết để mở rộng khoảng tần số, đồng thời kết hợp khả năng ngưng dao động hữu ích.

Thương hiệu loa Mỹ Boston Acoustics sử dụng thiết kế của Hecht một cách rộng rãi, trong khi tại châu Âu, hãng Philips nghiên cứu và sản xuất độc lập loại màng lụa mềm 2.5cm với hệ treo rìa tích hợp, vốn cũng được sao chép và ứng dụng rất phổ biến. Các nghiên cứu này vô hình chung đã đặt dấu chấm hết cho tweeter màng nón cùng những nhược điểm liên quan đến đáp tuyến tần số, độ nhất quán và hướng tính. Dù vậy, một số nhà thiết kế vẫn không quên được loại thiết kế này, cho rằng driver vòm lụa mềm vẫn thiếu mất độ động, sự trong, rõ vốn được thể hiện trên driver tweeter màng nón.

loa quad esl 57

Trong lịch sử, chỉ có duy nhất một mẫu loa không sử dụng driver cuộn dây động là còn tồn tại đến ngày nay, đó là loa tĩnh điện Quad ESL 57, do Peter Walker và D.T.N. Williamson thiết kế, được sản xuất từ năm 1957 và cho đến nay vẫn được đánh giá cao nhờ chất âm tự nhiên phi thường, đồng thời vẫn được trao đổi, mua bán cho đến tận ngày nay. Dù không phải là mẫu loa tĩnh điện đầu tiên (những nguyên mẫu cổ nhất có tuổi đời lên đến hơn 80 năm), thiết kế đẩy – kéo, được nạp điện liên tục đã làm nên độ méo cực kỳ thấp cùng sự trong, rõ không gì sánh được. Nếu chấp nhận được công suất chịu chỉ ở mức trung bình cùng độ nhạy có phần hơi thấp, khả năng trình diễn với độ méo tiếng thấp, chất âm trung tính, rất ít dấu hiệu lên màu âm thanh cùng độ chính xác khi tái hiện các tín hiệu tức thời sẽ là thứ giúp Quad ESL cạnh tranh với các thiết kế loa hiện đại ngày nay. Cặp loa thế hệ tiếp theo, ESL 63 cũng rất nổi tiếng và cho đến nay vẫn được sản xuất. Có thể thấy rõ ESL 63 đã đặt ra những tiêu chuẩn nhất định cho loa tĩnh điện, với diện tích bề mặt lớn, khoảng hành trình của màng loa cực nhỏ, chỉ bằng 1/10 độ dày sợi tóc của con người.

(Hết kỳ 3)

Bạn có thể xem thêm phần khác tại đây 

Tiêu chuẩn cho loa đã thay đổi như thế nào (phần 1)

Tiêu chuẩn cho loa đã thay đổi như thế nào (phần 2)

Tiêu chuẩn cho loa đã thay đổi như thế nào (phần 4)

Tiêu chuẩn cho loa đã thay đổi như thế nào (phần 5)

Nguyễn Hào

Các bạn có thể tham khảo các sản phẩm khác tại đây

Các loại tai nghe thường gặp trên thị trường hiện nay