Tìm hiểu về các đặc điểm của chất âm (phần 10)

Chúng ta thường thấy cụm từ độ động (dynamic range) xuất hiện trong nhiều bài review sản phẩm khác nhau. Vậy độ động là gì và độ động có tầm quan trọng như thế nào

Khi nhắc đến độ động của một hệ thống âm thanh, chúng ta không nhắc đến mức độ lớn tiếng mà hệ thống đó có thể chơi. Cái chúng ta cần nhắc đến ở đây là sự khác biệt giữa âm thanh lớn nhất và âm thanh nhỏ nhất mà hệ thống đó tạo ra. Thông thường, nhắc đến độ động, người ta nhấn mạnh vào khác biệt giưa mức nhiễu ồn của thiết bị và áp suất âm thanh lớn nhất của chúng. Một dàn giao hưởng có độ động rơi vào khoảng 100dB; trong khi đó độ động của một bản thu nhạc rock thường vào khoảng 10dB. Điều này có thể khiến nhiều người ngạc nhiên nhưng đó là sự thật. Nhạc rock lúc nào cũng ồn ào, do đó độ động của nó thường khá thấp.

chat am 2

Độ động là một yếu tố rất quan trọng trong quá trình tái tạo âm nhạc. Độ động giúp cho âm nhạc đi vào lòng người. Không ít cảm xúc, cách thể hiện bản nhạc được thể hiện thông qua sự tương phản động, từ nhẹ nhàng như pp (pianissimo) cho đến mạnh bạo như fff (molto fortissimo).

Độ động hiện nay được chia làm hai loại là vĩ động (macrodynamics) và vi động (microdynamics). Vĩ động liên quan đến cảm giác về tác động và về lực của bản nhạc tổng thể. Chẳng hạn, nhạc rock thường rất mạnh mẽ, rất nhanh chóng, trong khi tiếng dàn nhạc giao hưởng thường chậm rãi, từ từ dâng lên. Nếu như hệ thống có vĩ động kém, âm thanh thường sẽ có cảm giác bị gò bó, dồn nén chứ không thoải mái, mở rộng được.

chat am 1

Vi động thường diễn ra ở mức độ nhỏ hơn, hay hiểu một cách khác, vi động là sự thay đổi về âm lượng của một chi tiết nhỏ. Vi động không đem đến cảm giác về tác động hay lực nhưng lại gợi cảm giác tái tạo độ động giống như ngoài đời thực. Vi động là cấu trúc của độ động trong âm nhạc, từ những tiếng gõ kẻng tam giác, tiếng các nhạc cụ nhỏ thuộc bộ gõ ở đằng sau âm trường cho đến tiếng búng dây đàn guitar. Xét về âm lượng, cả tiếng vi động lẫn tiếng vĩ động không quá lớn, nhưng chúng đều góp phần làm nên chất âm của một hệ thống âm thanh.

Những thiết bị có độ động tốt – cả vi động lẫn vĩ động – sẽ khiến cho âm nhạc trở nên rất sống động và có hồn. Sự thay đổi về độ động là một yếu tố quan trọng để truyền tải ý nghĩa của bản nhạc đến người nghe. Càng cảm nhận được ý đồ của người nghệ sĩ bao nhiêu, sự tương tác giữa người biểu diễn và người nghe càng sâu hơn bấy nhiêu. Một vài thiết bị có khả năng thể hiện âm sắc, sự cân bằng rất tốt nhưng vẫn không được coi là một thiết bị hay. Đó là bởi thiết bị đó không thể hiện được tốt sự tương phản về độ động.

do thi dai am

Những đặc tính này đều có mối liên hệ với khả năng đáp ứng tức thời – tức khả năng hệ thống có thể tái hiện một cách nhanh chóng tín hiệu âm thanh. Âm thanh tức thời thường tồn tại rất ngắn ngủi, có thể là tiếng phát ra từ các nhạc cụ bộ gõ, hay các hiệu ứng như tiếng sấm chớp. Chẳng hạn, khi gõ vào trống cái, một sóng âm sẽ xuất hiện với tiếng lên rất nhanh (cách âm thanh bắt đầu) và rã âm cũng rất chóng (cách âm thanh kết thúc). Nếu như thiết bị trong hệ thống âm thanh không thể đáp ứng kịp tốc độ thay đổi của âm thanh, méo tiếng sẽ bắt đầu xuất hiện, và đáng nhẽ tiếng trống gốc cần phải lên nhanh thì sẽ bị chậm lại một chút. Lúc này, thiết bị sẽ phá vỡ đi sự nhất quán, khiến cho âm thanh trở nên chậm hơn so với tín hiệu gốc.

Tuy nhiên, cần phải xác định rằng một hệ thống có thể tái tạo âm thanh ở nhiều mức âm lượng khác nhau chưa chắc đã là hệ thống tốt. Độ động ở mức rộng không phải là yếu tố duy nhất. Một hệ thống tốt còn phải thể hiện được cả sự thay đổi của độ động chứ không phải chỉ ồn ào hay yên lăng. Ngay khi âm lượng bắt đầu thay đổi, người nghe cũng phải cảm nhận thấy sự thay đổi đó đang diễn ra chứ không phải chuyển một cách đột ngột từ ồn ào sang yên lặng.

dai treble 1

Một khía cạnh khác của độ động mà chúng ta cần tìm kiếm là khả năng chơi với mức âm lượng lớn mà không làm rối âm. Không ít thiết bị – đặc biệt là nguồn phát digital và loa – sẽ có tiếng rất dày khi nhạc vào các đoạn cao trào, đỉnh điểm. Khi tiếng nhạc trở nên to hơn, âm thanh sẽ cứng hơn, khiến âm sắc bị mờ nhạt và âm trường trở nên rối loạn. Lúc này, âm hình bên trong âm trường sẽ bị “đông cứng” lại thành một khối đơn điệu. Cảm giác về không gian và vị trí cảm nhận được khi nghe với mức âm lượng vừa phải sẽ bị mất đi lúc chơi với âm lượng lớn. Do đó, sự dễ chịu cũng sẽ không còn nữa. Một thiết bị không có những dấu hiệu kể trên là một thiết bị có độ động tuyệt vời.

(Hết kỳ 10)

Các bạn có thể tham khảo các sản phẩm khác tại đây

Bí mật của thùng loa kim loại

Bách Diệp