Tìm hiểu về các đặc điểm của chất âm (phần 2)

Tìm hiểu về các đặc điểm của chất âm (phần 2)

Wednesday 31/07/2019 1:50 pm GMT +7

Xem thêm:

Treble – hay còn gọi là âm cao là một đặc tính quan trọng. Đây một trong ba vùng âm tạo nên chất âm của một bản nhạc. Trong kỳ này chúng ta sẽ tìm hiểu về những vấn đề thường gặp ở các dải treble.

Âm cao tốt là một trong những yếu tố quan trọng để làm nên một chất âm cao cấp. Thực tế cho thấy, rất nhiều thiết bị âm thanh xuất sắc đã thất bại trong việc thỏa mãn yêu cầu về nhạc tính do khả năng tái hiện âm cao không thực sự xuất sắc.

Âm cao có rất nhiều đặc tính khác nhau. Thông thường những đặc tính mà người nghe không muốn xuất hiện ở âm cao bao gồm: thiên sáng, rối loạn, hướng trước, mạnh bạo, cứng, giòn, sắc nét, khô, trắng bợt, tiếng kim, chi tiết quá mức, rít tiếng và gợn hạt. Vấn đề của âm cao có rất nhiều, chỉ cần nhìn vào lượng từ để mô tả chúng là đủ hiểu.

bass mid treble

Nếu một thiết bị có quá nhiều âm cao, nó sẽ nhấn mạnh vào những âm thanh vốn đã quá dư dôi lượng dải tần số cao. Chẳng hạn, tiếng cymbal sẽ bị nhấn mạnh quá mức, âm xuýt (sibilance, tức các âm gió cần phải uốn lưỡi, gồm các âm s, sh) ở giọng hát sẽ rất nổi bật, trong khi tiếng violin lại trở nên quá mỏng. Thiết bị có quá nhiều âm cao sẽ được xem như có chất âm thiên sáng. Sáng (brightness) là một đặc điểm nổi bật của vùng âm cao, chủ yếu ở khoảng 3kHz đến 6kHz. Chất âm sáng xuất hiện có thể đáp tuyến tần số của loa tại vùng này xuất hiện đỉnh, hoặc có thể do thiết kế ampli không tốt. Rất nhiều thiết bị như nguồn phát digital, preamp, power-amp hay dây cáp dù có đáp tuyến tần số phẳng nhưng vẫn góp phần gây ra hiện tượng sáng ở vùng âm cao.

chat am 2

Âm cao bị rối (tizzy) thường được hiểu là có quá nhiều âm cao ở quãng trên (6kHz – 10kHz). Tiếng cymbal bị rối (tizzy cymbal) thường nhấn mạnh vào hài âm quãng trên, cảm giác về không gian và tiếng “xèo” trong suốt quãng âm chính của cymbal. Âm cao bị rối có thể khiến cymbal tạo ra âm ssssss nhiều hơn âm sssshhhh. Nếu như âm thanh hướng trước cũng xuất hiện ở vùng âm cao, nó sẽ rất giống với hiện tượng sáng. Cả hai đều được mô tả là có âm cao với số lượng quá lớn. Tuy nhiên, âm thanh hướng trước thường có hiện tượng khô, thiếu cảm giác gợi không gian rộng lớn.

Rất nhiều thuật ngữ để mô tả âm cao thường có ý nghĩa giống nhau. Âm cao cứng, giòn hay có tiếng kim đều là để mô tả đặc tính của âm cao gây cảm giác khó chịu, giống như tiếng gõ mạnh vào một vật kim loại. Thực tế cho thấy cấu trúc hài âm độc đáo được tạo ra từ kim loại rất giống với hiện tượng méo tiếng ở power-amp khi chơi lớn tiếng hơn mức công suất mà ampli có thể cung cấp.

chat am 1

Dù vậy, có những trường hợp âm cao như vậy lại là thứ tiếng rất tự nhiên, không phải do lỗi của máy móc. Những ai chơi alto saxophone sẽ biết rằng loại kèn này sẽ tạo ra âm cao khá cứng, giòn và nhiều tiếng kim. Nếu không được tái tạo tốt, tiếng saxophone sẽ bị mỏng, lạo xạo và rất khó nghe. Tiếng saxophone được tái tạo thường tròn trịa, đầy đặn và ấm áp. Khi các hài âm quãng trên của saxophone bị tái tạo lại với đặc tính có tiếng kim, tiếng nghe sẽ không hay. Điều thú vị là saxophone có cấu trúc hài âm được liệt vào loại phức tạp nhất trong số các nhạc cụ hiện nay, do đó đây cũng là thứ âm thanh tốt nhất để tìm ra lỗi ở vùng âm cao. Tiếng âm cao trắng bợt có thể hiểu là gần giống với chất âm thiên sáng, nhưng thường tiếng sẽ mỏng hơn do thiếu năng lượng ở quãng trên vùng trung âm. Không có cấu trúc hài âm để hỗ trợ, tiếng âm cao nghe như bị mòn và mỏng, giống như một bức ảnh bị phơi sáng quá mức vậy. Tiếng cymbal tốt sẽ có các dải âm quãng dưới nghe như tiếng cồng, có phần hơi thiên sáng. Nếu như cymbal nghe như một loạt tiếng ồn trắng (tiếng nhiễu ta thường nghe thấy khi chỉnh kênh radio), đó chính là tiếng treble bị trắng bợt.

dai am tram 4

Một đặc tính khác của âm cao cũng gây khó chịu cho người nghe là tiếng gợn hạt. Gợn hạt được định nghĩa như sau: đó là những khoảng tần số rất hẹp có mức năng lượng cao hơn các dải còn lại, khiến âm thanh không được mượt mà vì tiếng của khoảng dải âm hẹp sẽ được nhấn mạnh nhiều hơn. Hiện tượng này sẽ rõ hơn ở tiếng violin solo, violin trong dàn nhạc, sáo ngang và giọng hát nữ. Ở sáo ngang, âm cao gợn hạt có thể tạo ra âm thanh rất thô và mờ xuất hiện bên cạnh tiếng sáo chính. Trong khi đó, hiện tượng gợn hạt khiến tiếng violin không còn mềm mại như khi chơi bằng vĩ thông thường nữa. Thay vào đó, nó khiến người nghe có cảm giác như nhạc công sử dụng một vật bằng kim loại rất cứng, rất thô để kéo lên dây đàn.

Tính gợn hạt ở âm cao thường rất đa dạng, có thể từ tương đối mềm cho đến rất thô, giống như độ nhám thường thấy trên tờ giấy nhám vậy. Mức độ đỉnh các khoảng hẹp càng dày, âm cao gợn hạt càng thô. Đặc tính gợn hạt này cũng sẽ xuất hiện ở vùng trung âm chứ không chỉ bị giới hạn ở vùng âm cao.

(Hết kỳ 2)

Bách Diệp

Từ khóa:

Tin liên quan