Tìm hiểu về các đặc điểm của chất âm (phần 5)

Midrange – hay còn gọi là trung âm là một trong bộ ba vùng âm tạo nên âm thanh. Ở kỳ trước, chúng ta đã tìm hiểu về một số đặc điểm của trung âm cũng như lý do vì sao trung âm quan trọng. Ở kỳ này, chúng ta sẽ tìm hiểu sâu hơn vấn đề ở trung âm do thiết bị gây ra.

Ở kỳ đầu tiên của loạt bài này, chúng ta đã tìm hiểu về khái niệm “khoảng cách”. Có thể thấy rằng trung âm hướng trước thường là bởi trong quãng tần số này, năng lượng của âm thanh khá lớn, từ đó khiến âm hình ảo có vẻ như gần với người nghe hơn. Với đáp tuyến tần số xuất hiện đáy ở quãng trung âm (trung âm ít năng lượng, trài dài trên một khoảng tần số), khoảng cách giữa người nghe với âm hình ảo cũng sẽ xa hơn. Do đó, khi lựa chọn loa, hãy đặc biệt lưu ý đến các hiện tượng lên màu trung âm được mô tả ở kỳ trước, bởi chỉ cần một thay dù rất nhỏ cũng sẽ gây sự chú ý và gây cảm giác khó chịu cho người nghe.dai treble 1

Hiện tượng hướng trước hoặc hướng sau, hiện tượng lên màu bởi rung chấn thùng loa là những vấn đề của trung âm do loa gây ra. Khi mở rộng phạm vi tìm hiểu sang các thiết bị khuếch đại (preamp và power-amp) cũng như nguồn phát (mâm đĩa than hay đầu CD), ta sẽ gặp những vấn đề khác cũng liên quan đến trung âm cần được chú ý đến.

Một trong yếu tố quan trọng của trung âm thường được nhiều người nói đến, đó là kết cấu âm thanh do nhạc cụ phát ra được tái tạo lại như thế nào. Khi nhắc đến kết cấu (texture), chúng ta có thể hiểu đó là sự kết hợp giữa các ‘nguyên vật liệu’ về giai điệu, nhịp độ, độ hoà âm trong một bản nhạc, nói chung là những thứ tạo nên chất lượng của âm thanh. Tuy nhiên, khi nói đến kết cấu, người ta thường nhắc đến chất liệu hơn là chất lượng. Một thuật ngữ âm nhạc gần với kết cấu nhất là từ “âm sắc” (timbre), được định nghĩa trong từ điển Merriam-Webster như sau: “Chất lượng của một âm thanh tạo ra bởi bội âm, điểm đặc trưng tạo nên sự khác biệt của một giọng ca hay một nhạc cụ cụ thể”. Các tính chất âm thanh do thiết bị thêm vào thường sẽ ảnh hưởng đến cả kết cấu của giọng hát cũng như nhạc cụ. Tính chất gợn hạt (tức xuất hiện khoảng tần số rất hẹp có mức năng lượng cao hơn các dải còn lại, khiến âm thanh không được mượt mà), thường dùng để mô tả chất âm của âm cao, đôi khi cũng có thể dùng để mô tả trung âm. Thực chất, hiện tượng gợn hạt ở trung âm có thể khiến trung âm bị tách rời khỏi bản nhạc còn mạnh hơn cả âm cao. Gợn hạt ở trung âm thường được mô tả bằng kết cấu thô, cứng ở giọng hát cũng như nhạc cụ. Đối với nhạc cụ, kết cấu gợn hạt thường mạnh hơn, dễ cảm thấy hơn kết cấu mềm, mượt.

bass mid treble

Ngoài ra, trung âm cũng có thể bị cứng, giòn. Kết cấu thô cứng thường xuất hiện ở trường đoạn nhiều người hát cùng lúc như dàn đồng ca, khi ấy, chất âm có phần chói, sáng. Lúc này, nếu như tăng âm lượng lên, vấn đề sẽ trở nên nghiêm trọng hơn. Với âm lượng thấp, người nghe có thể sẽ không phát hiện ra vấn đề này, nhưng khi tiếng dàn đồng ca vang lên cao hơn, chất âm sẽ trở nên cứng và rất khó nghe. Tiếng piano cũng là một phương tiện khác để làm lộ rõ kết cấu trung âm bị cứng, bởi lúc này trung âm quãng cao sẽ trở nên khá giòn. Khi trung âm mất đi những tính chất khó chịu này, âm thanh sẽ trở nên thanh thoát, mượt mà, ngọt ngào và quyến rũ hơn.

chat am

Một trong những vấn đề khác mà trung âm cũng hay gặp phải là hiện tượng chói. Chúng ta có thể hiểu chói ở đây là sự kết hợp của tính chất mỏng (thiếu đi sự ấm áp), cứng và hướng trước, tất cả đều hiện diện ở vùng trung âm. Tiếng vocal bị chói thường sẽ nhấn mạnh vào giọng mũi cùng lớp kết cấu gợn hạt bị trắng bợt. Tiếng saxophone thông thường có thể hơi mỏng và có phần hơi lạo xạo, dù rằng nó có thể khác so với âm cao bị gợn hạt. Âm thanh của saxophone khi bị chói thường khá thô cứng, hướng trước ở các dải trung âm và mang kết cậu gợn hạt. Hiện tượng chói cũng có thể xuất hiện vì quãng trung âm tầm thấp bị mỏng, từ đó nhấn mạnh hơn vào quãng trung âm tầm cao. Nhìn chung, trong các vấn đề về âm học mà trung âm thường gặp phải, hiện tượng chói chính là hiện tượng cần phải tránh nhiều nhất.

cu loa dynauido LYD

Rất nhiều vấn đề âm học mà trung âm hay âm cao gặp phải có thể gộp vào với nhau, gọi  chung là âm thanh bị thô cứng. Những đặc điểm khác mà chúng ta gặp ở trung âm vẫn còn khá nhiều, chẳng hạn như trong, sáng, rõ ràng và chi tiết. Các đặc điểm này sẽ được nghiên cứu cụ thể hơn trong một bài viết khác.

(Hết kỳ 5)

Các bạn có thể tham khảo các sản phẩm khác tại đây

Giới thiệu dòng loa Pylon Audio Sapphire

Bách Diệp