Tìm hiểu về các đặc điểm của chất âm (phần 6)

Bass – hay còn gọi là âm trầm là một trong bộ ba vùng âm tạo nên âm thanh. Trong bài viết ngày hôm nay chúng ta sẽ cùng tìm hiểu về một số đặc điểm của âm trầm cũng như lý do vì sao đây là một vùng âm quan trọng.

Âm trầm là một trong những khía cạnh bị hiểu nhầm và bị lạm dụng nhiều nhất đối với lĩnh vực tái tạo âm thanh. Không chỉ đối với đại chúng mà đôi lúc, cộng đồng audio hi-fi cũng mắc phải vấn đề này. Người ta thường tin rằng dải trầm càng nhiều, càng mạnh bao nhiêu thì càng tốt bấy nhiêu. Do đó, không ít quảng cáo subwoofer hiện nay hứa hẹn rằng loa có thể đem đến “dải trầm mạnh long trời lở đất”, “khiến người nghe phải run chân và làm cho chó mèo hoảng sợ”. Thế nhưng, mạnh không phải đã tốt. Mạnh đôi khi còn là dấu hiệu của những dải trầm được tái tạo lại cực kỳ tệ với số lượng rất lớn.

dai am tram

Đối với những người nghe nhạc chân chính, cái họ cần không phải là âm trầm mạnh nhẹ ra sao mà là thiết bị tái hiện lại âm nhạc như thế nào. Số lượng dải trầm không quan trọng, quan trọng là chất lượng. Người nghe không chỉ yêu cầu âm bass mạnh đến mức cảm nhận được cả trên da thịt mà đôi lúc còn là sự nhẹ nhàng, tinh tế. Cái họ cần là những nốt nhạc được tái tạo lại một cách chuẩn xác, không bị lên màu, thậm chí cả những âm thanh nhanh, gọn, tức thời mà dải trầm đem lại chứ không phải chỉ là những tiếng ì ầm không rõ độ chi tiết. Trên thực tế, nếu như chất lượng dải trầm tái tạo lại quá tệ, chúng ta gần như không cảm nhận được dải trầm.

Âm trầm được tái tạo một cách chuẩn xác là yếu tố quan trọng nhất để đáp ứng yêu cầu về khả năng tái tạo tốt. Các tần số thấp là nền tảng của âm điệu và sự nhịp nhàng. Tuy nhiên, âm trầm rất khó để tái tạo, cho dù là bởi nguồn phát, ampli hay loa, thậm chí là cả phòng phát.

am tram

Có lẽ vấn đề bass phổ biến nhất là thiếu đi cao độ (pitch) hay diễn âm (articulation). Hai thuật ngữ này mô tả khả năng nghe âm trầm dưới dạng từng nốt riêng lẻ, mỗi nốt sẽ lại có độ mạnh riêng, độ phân rã và cao độ cụ thể. Âm trầm tốt sẽ giúp người nghe cảm nhận được kết cấu của nó, cho dù đó là cộng hưởng âm thanh từ một cây double bass hay đó là chất âm độc đáo của một cây guitar Fender Precision. Âm trầm sẽ chứa một lượng chi tiết nhiều tới mức đáng ngạc nhiên khi được tái tạo một cách chính xác.

Khi âm trầm thiếu đi cao độ và diễn âm chuẩn xác, các dải trầm sẽ bị mất chất, chỉ còn là những tiếng ì ầm, ồn ào thiếu đi độ chi tiết. Người nghe vẫn nghe được âm thanh của các dải thấp, nhưng những âm thanh này thiếu đi nhạc tính, rời rạc, chẳng có quan hệ gì đến bản nhạc. Thứ họ nghe thấy không phải là những nốt nhạc chính xác mà chỉ là những âm thanh rất mơ hồ, không gợi nên bất cứ nhạc cụ cụ thể nào. Trong những bản nhạc mà âm trầm đóng vai trò quan trọng như rock, blue hay jazz, tiếng guitar bass và tiếng trống sẽ bị chùng lại, kéo đằng sau bản nhạc làm hỏng nhịp điệu. Tệ hơn, vì tiếng trống không còn rõ về độ động nên dễ dàng bị lấn át bởi tiếng guitar bass, khiến trống không còn trống nữa.

dai am tram 3

Những âm trầm như vậy thường được mô tả bằng các từ như mờ, dày, nổ, lều phều, mềm, rối loạn, chậm chạp, mất kiểm soát. Trong khi đó, âm bass tốt sẽ được tả bằng các từ như nhanh, gọn, rõ ràng, rành mạch, chặt chẽ.

Lượng âm trầm trong bản nhạc rất quan trọng. Nếu như có quá nhiều trầm, chúng sẽ lấn át hết các chi tiết khác trong bản nhạc. Bass mạnh là yếu tố nhắc nhở người nghe rằng nhạc họ đang nghe là nhạc được tái tạo lại chứ không phải nhạc biểu diễn trực tiếp. Với số lượng dồi dào, âm trầm ấy được mô tả là “nặng”.

mang loa

Nếu như lượng âm trầm quá ít, âm thanh sẽ trở nên mỏng, nhẹ, sờn hoặc dịu đi quá nhanh. Tiếng trầm mỏng sẽ làm âm thanh bị mất đi giai điệu của nó. Tiếng bass guitar tròn trịa, đủ đầy không còn nữa, tiếng double bass hay cello vốn dĩ rất sâu và vĩ đại bị mất đi, tiếng dàn đồng ca cũng không còn hào hùng, hoành tráng nữa. Âm trầm mỏng khiến tiếng double bass nghe chỉ còn như tiếng cello, trong khi cello cứ như viola. Độ nặng cũng như lực đánh ra đáng nể của trống bass nghe chỉ còn giống như âm vọng lại của chính nó. Hài âm của nhạc cụ có liên quan rất nhiều đến âm thanh gốc, khiến cho bản nhạc tổng thể đem lại cảm giác được hỗ trợ một cách vững vàng. Nếu như âm trầm quá mỏng, những gì người nghe cảm nhận được sẽ chỉ giống như hài âm chứ không còn âm gốc, khiến sự vững vàng cũng bị mất đi. Âm trầm bị mỏng sẽ mất đi sự ấm áp thường thấy. Tuy nhiên, điều này vẫn còn dễ chịu hơn so với âm trầm bị to bè, rền một cách khó có thể chấp nhận.

(Hết kỳ 6)

Các bạn có thể tham khảo các sản phẩm khác tại đây

Aurora và Linea – Ampli chủ lực của Viva Audio

Bách Diệp