Tìm hiểu về các đặc điểm của chất âm (phần 7)

Bass – hay còn gọi là âm trầm là một trong bộ ba vùng âm tạo nên âm thanh. Trong kỳ này, chúng ta sẽ tìm hiểu về những yếu tố cấu thành nên đặc điểm của âm trầm.

Có hai thuật ngữ liên quan đến số lượng của dải trầm, đó là khả năng mở rộng và độ sâu. Khả năng rộng mở chính là việc âm trầm có thể xuống sâu đến mức nào. Chúng ta không nói đến dải trầm quãng trung hay dải trầm quãng trên với những mô tả như mỏng hay có sức nặng, mà là những dải tần số thấp nhất của quãng âm. Đây chính là dùng mà trống kick và đàn đại phong cầm thể hiện. Trừ những hệ thống tốt nhất, bất cứ hệ thống âm thanh nào cũng phải suy hao (giảm dần về âm lượng) khi chơi những dải trầm ực sâu như thế này. May mắn thay, khả năng mở rộng của âm trầm không phải là yếu tố tiên quyết làm nên khả năng tái tạo nhạc chất lượng cao. Nếu như một hệ thống âm thanh có âm trầm chất lượng tốt, có thể xuống thấp tới 35Hz, người nghe không cảm thấy âm trầm bị mất đi quá nhiều. Những ai là tín đồ của đàn đại phong cầm sẽ yêu cầu khả năng mở rộng lớn hơn thế, nhưng để tái tạo một cách chính xác những dải âm dưới 30Hz đòi hỏi phải có một hệ thống âm thanh cực kỳ đắt đỏ.

dai am tram 4

Nếu như hiện tượng lên màu (gây ra bởi đỉnh và đáy trên đáp tuyến tần số) có thể khiến cho trung âm trở nên kém tự nhiên, chúng cũng có thể gây ảnh hưởng đến các dải trầm. Âm trầm bị lên màu có thể sẽ rời rạc, mất đi sự hài hòa, nhất quán, khiến cho quá trình nghe nhanh chóng trở nên mệt mỏi. Để gây ra hiện tượng như vậy, cần có một đỉnh tương đối rộng ở những tần số nhất định trong đáp tuyến tần số. Lúc này, sẽ có những nốt có âm lượng lớn hơn các nốt còn lại. Các âm trầm kéo dài một nốt thường bị mô tả là mạnh nhưng không rõ ràng. Trớ trêu thay, hiện tượng không mong muốn này thường thể hiện rất rõ ở những loa subwoofer có công suất lớn. Có những hệ thống âm thanh được tinh chỉnh để có thể dồn hết năng lượng vào một tần số nhất định, tạo ra cảm giác cơ học rõ ràng. Loa subwoofer trong những hệ thống đó thường chỉ cố gắng đánh mạnh hết sức có thể mà không biết rằng chúng đang mất đi nhạc tính vốn có của những dải trầm mà chúng đang chơi.

tan so sub

Có khá nhiều thuật ngữ dùng để mô tả hiện tượng lên màu ở trung âm có thể dùng cho dải trầm quãng cao. Giọng ngực, dày và rối loạn là những từ hay được sử dụng để mô tả âm trầm bị lên màu. Với những tiếng trầm không bị các hiện tượng như thế, chúng ta sẽ gọi những âm thanh đó là mượt, gọn gàng.

Một lượng rất lớn độ động – khả năng tạo nên sự khác biệt giữa âm thanh ồn nhất và âm thanh tĩnh nhất – được thể hiện ở các dải trầm. Độ động ở các dải trầm mang ý nghĩa rất rất đặc biệt trong việc tái tạo lại âm nhạc một cách chuẩn xác.

Một hệ thống hay thiết bị âm thanh sở hữu độ động dải trầm tốt sẽ có khả năng tái tạo lại những âm thanh tức thời cũng như khả năng bùng nổ cực lớn. Tiếng trống bass mạnh đủ để khiến người nghe phải giật mình. Độ động của tiếng đàn guitar bass sẽ được thể hiện một cách chính xác, cho phép bản nhạc được tái tạo lại với đầy đủ nhịp điệu của nó. Chất âm trầm như vậy gọi là nhanh và có lực, đây được coi là những dấu hiệu của âm trầm với độ động tốt.

bass mid treble

Một đặc tính khác cũng liên quan đến âm bass và tương đối quan trọng là tốc độ. Tuy nhiên khái niệm này chưa được sử dụng một cách chính xác. Các dải trầm thường có tác động chậm hơn các dải cao, vì thế dùng khái niệm tốc độ ở đây chưa thực sự đúng cho lắm. Tuy nhiên chúng ta vẫn có thể nhận thấy sự khác biệt giữa các âm trầm nhanh và âm trầm châm. Một thiết bị có âm trầm nhanh, có lực sẽ tạo ra nhịp độ của bản nhạc tốt hơn.

Mặc dù khả năng tái tạo ra những âm thanh nhanh chóng, tức thời của tiếng trống bass là điều vô cùng quan trọng, chúng ta cũng không thể không nhắc đến khả năng tạo ra độ rã âm nhanh, hay còn hiểu là cách để một nốt nhạc kết thúc. Nốt nhạc trầm không nên kéo dài sau khi cú gõ trống đã kết thúc. Rất nhiều bộ loa tích tụ năng lượng trong kết cấu cơ học của thùng loa và xả ra khi chơi một dải tần số nhất định. Nếu điều này xảy ra, âm trầm này sẽ trở nên dày hơn, khi đó tiếng trống đánh sẽ bị chậm lại và kéo dài. Hiện tượng này được thể hiện rất rõ qua tiếng trống bass. Nếu như hai tiếng trống nhập vào làm một thì rất có thể là do hiện tượng kéo dài âm trầm gây ra. Với thiết bị tốt, người nghe sẽ phải cảm nhận thấy âm thanh và sự rã âm của tiếng trống trở nên tách biệt. Nhìn chung, những thiết bị không đủ khả năng thể hiện độ tức thời của các dải âm trầm sẽ làm mất đi nhịp điệu của nhạc cụ cũng như nhạc tính của chúng.

(Hết kỳ 7)

Các bạn có thể tham khảo các sản phẩm khác tại đây

Lịch sử hình thành thương hiệu Tannoy

Bách Diệp