Tìm hiểu về các đặc điểm của chất âm (phần 8)

Âm trường là một trong những đặc điểm kỳ lạ nhất về âm thanh được tái tạo. Trong bài viết này, chúng ta sẽ cùng tìm hiểu sâu hơn về khái niệm âm trường.

Khi nói đến âm trường, chúng ta thường liên tưởng đến kích thước vật lý của môi trường mà âm nhạc được thể hiện. Nếu nhắm mắt lại và ngồi trước một hệ thống âm thanh chất lượng tốt, người nghe sẽ cảm nhận thấy sự hiện diện của nhạc công và ca sĩ ngay phía trước mình, thường là trong một không gian âm học ảo, có thể là một sân khấu chẳng hạn. Không gian âm học đó được gọi là âm trường, với các đặc tính vật lý như chiều rộng và chiều sâu. Đây là yếu tố làm nên cảm giác về không gian và kích thước rộng lớn của bản thu. Trong âm trường còn có âm hình, tức cách mà các nhạc cụ hoặc ca sĩ hiện diện dưới dạng hình ảnh ba chiều trong không gian âm trường. Một âm trường tốt sẽ được tạo ra khi chơi một bản thu chất lượng cao trên một hệ thống tốt, từ đó tạo ra không gian âm học ảo rộng lớn, gợi cho người nghe quy mô, kích cỡ to lớn như ở sân khấu hoặc bên trong nhà thờ.

dai am truong

Âm trường được mô tả rõ nhất thông qua kích thước vật lý của nó. Một cặp loa tốt có thể tạo ra âm trường vượt qua hai bên trái và phải của loa, đồng thời còn xây dựng được không gian ở đằng sau cặp loa.

Trong các đặc tính của âm thanh được tái tạo lại, âm trường có lẽ là đặc tính kỳ diệu nhất. Để tạo ra âm nhạc, loa sẽ nhận tín hiệu điện – vốn thực chất chỉ là những luồng điện áp dao động theo thời gian. Từ những luồng điện áp đó, một âm trường ảo ba chiều to lớn hiện ra ở phía trước người nghe. Thứ mà người nghe cảm nhận được không phải là một bức tranh phẳng với các nhạc cụ xếp cùng hàng với nhau. Họ sẽ nghe thấy tiếng violin ở dãy trên cùng bên trái của âm trường, kèn oboe ở phía sau, hàng giữa, bộ kèn đồng đằng sau dãy dây trầm ở phía bên phải, trống tambourine ở hàng cuối cùng phía sau tất cả các nhạc cụ khác. Âm thanh được tạo ra từ tất cả các vật thể hiện hữu trong âm trường ảo đó, nhưng mà thật đến mức người nghe có cảm nhận giống như đang nghe biểu diễn trực tiếp vậy. Không chỉ nghe thấy âm thanh trực tiếp từ các nhạc cụ, họ còn có thể cảm nhận được âm vang do tiếng nhạc va đập vào âm trường ảo ấy dội lại. Phòng nghe lúc này dường như biến mất, chỉ để lại một không gian rộng lớn nơi âm nhạc được biểu diễn. Tất cả những thứ này xuất hiện chỉ cần nhờ vào hai luồng điện áp và một cặp loa mà thôi.

dai am truong 3

Yếu tố con người cũng góp phần tạo ra âm trường. Bộ não tạo ra hình ảnh âm trường được là vì cảm nhận thấy có sự khác nhau về mặt thời gian và biên độ giữa hai kênh âm thanh. Khi nghe thấy tiếng nhạc cụ ở mé sau, bên phải ở âm trường, bộ não sẽ tổng hợp những thông tin này để tạo ra hình ảnh với sự khác biệt nhất định. Nhận thức về hình ảnh cũng hoạt động theo cách đó. Trên thực tế, võng mạc không tiếp nhận được thông tin về độ sâu; cảm nhận về độ sâu mà ta có được là nhờ não bộ đã kết xuất được từ sự khác biệt giữa hai hình ảnh phẳng.

Khả năng tái hiện đặc tính không gian của bản thu ở mỗi thiết bị sẽ rất khác nhau. Một số có thể kéo dãn chiều rộng, thu hẹp chiều sâu, trong khi những thiết bị khác lại có thể tái tạo âm trường một cách đầy đủ. Nhìn chung, âm trường được thể hiện tốt cũng ảnh hưởng đến cảm nhận về âm thanh được tái tạo lại. Điều không may là không ít các thiết bị lại không thể hiện được tốt ở mặt này.

dai am truong 2

Để mô tả âm trường tệ kém mặt chiều rộng, chúng ta có các từ như hẹp hoặc co lại – lúc này các âm hình ảo sẽ chỉ gói gọn được trong phạm vi giữa hai loa chứ không thể bao phủ được vị trí của người nghe. Âm trường thiếu đi chiều sâu sẽ bị gọi là phẳng hoặc nông. Nhìn chung, âm trường nên giữ được sự tương quan giữa chiều rộng với chiều sâu. Âm trường tuy rộng nhưng thiếu độ mở về phía sau sẽ khiến âm nhạc bị mất đi kích thước và không gian của mình.

Cảm nhận về độ sâu âm trường còn được hỗ trợ mạnh bởi các chi tiết gợi không gian như âm vang hoặc âm phản hồi. Cụ thể hơn, độ rã của âm vang sau khi một âm thanh rất lớn cất lên (chẳng hạn như tiếng trống hoặc cymbal) sẽ giúp định hình nên không gian âm trường quanh nhạc cụ đó. Tiếng ồn cũng giống như ánh chớp trong phòng tối, phần nào làm hiện ra không gian xung quanh, giúp người nghe cảm nhận được kích thước và đặc điểm của nó.

mobass midrange

Để tạo ra cảm giác nhạc cụ thật xuất hiện trong không gian thực, âm vang và âm phản hồi buộc phải tách biệt khỏi chính âm hình. Các thiết bị audio chất lượng cao, có khả năng tái tạo âm trường hoàn chỉnh sẽ đặt âm hình bên trong chứ không phải là chồng đè lên không gian ảo đó. Những thiết bị chất lượng thấp không đủ khả năng để xử lý các chi tiết về không gian đó, chúng sẽ cắt ngắn âm trường, cắt âm vang, và chồng đè âm vang vào vị trí âm hình. Nếu điều này xảy ra, cảm nhận về âm trường sẽ là nó không còn giống như nguyên bản nữa.

Sau khi đã hiểu về không gian và độ sâu âm trường, hãy cùng tìm hiểu xem âm hình xuất hiện bên trong không gian đó như thế nào. Thông thường, âm hình sẽ chiếm một vị trí cụ thể trong không gian âm trường. Tiếng của một nhạc cụ nên tụ lại thành một điểm nhất định thuộc âm trường đó chứ không nên vô định, không có giới hạn nào. Tiếng ca sĩ nên xuất hiện một cách gọn gàng, dễ nhận biết ở một điểm nhỏ chính giữa hai loa. Một vài thiết bị, đặc biệt là những cặp loa cỡ lớn thường sẽ tạo âm hình lớn hơn kích thước thật của chúng. Tuy nhiên, một hệ thống tốt thường sẽ pần nào tái tạo lại kích thước khá chính xác. Sở dĩ nói là “phần nào” vì để tạo ra được một không gian với đầy đủ nhạc cụ trong đó, với kích thước, khoảng cách, vị trí cực kỳ chuẩn xác chỉ với hai chiếc loa đặt cách nhau hơn 1m là điều bất khả thị

Để mô tả âm trường với khả năng thể hiện âm hình tốt, ta sẽ có các từ như dễ tập trung, sắc nét và chính xác. Trong khi đó, âm trường với khả năng thể hiện âm hình kém sẽ là mờ nhạt, rối loạn, dày đặc và thiếu sự tập trung.

(Hết kỳ 8)

Các bạn có thể tham khảo các sản phẩm khác tại đây

Bí mật của thùng loa kim loại

Bách Diệp