Từ ống trụ bọc sáp cho đến đĩa vinyl (phần 1)

Loạt bài viết này sẽ đi nghiên cứu sâu hơn về lịch sử của đĩa than, cụ thể hơn là về các phương tiện được sử dụng để lưu lại âm thanh kể từ thời của gramophone.

Khi màn trình diễn công nghệ thu âm và tái tạo âm thanh lần đầu tiên được thực hiện, sử dụng máy phonograph phiên bản đầu tiên của Edison 1877, điều mà người ta chú ý đến là cỗ máy chứ không phải là các bản thu.

Trên thực tế, để thu được âm thanh, các kỹ sư đã sử dụng lá thiếc bọc xung quanh bọc xung quanh một trục xoay được. Nếu tháo lá thiếc dùng để thu âm ra khỏi máy, nó sẽ không bao giờ sử dụng lại được do không thể lắp lại lên trục xoay được đúng như ban đầu nữa.

may thu am

Bởi lý do này mà khi máy thu âm ra đời, chẳng ai nghĩ rằng rồi đây sẽ có cả một thị trường dành cho các bản thu âm, người dân có thể mua và nghe nhạc trên các thiết bị khác chứ không nhất thiết phải sử dụng cỗ máy dùng để ghi âm. Cỗ máy phonograph đời đầu thậm chí còn không có bất cứ biện pháp nào để bảo quản cho các bản thu, do đó một bản thu chỉ có thể dùng để tái tạo âm thanh chừng nào nó vẫn còn được đặt trên máy sau khi thu âm xong. Trong khi đó, để tạo một bản thu âm mới, việc tháo lá thiếc ghi bản thu âm cũ là điều bắt buộc. Do đó, vòng đời của một bản thu âm rất ngắn ngủi và điều này cũng đồng nghĩa với việc các bản thu lá thiếc này không thể sử dụng trên những cỗ máy khác nhau.

Ý tưởng về việc bản thu âm có thể sử dụng trên những cỗ máy khác bắt đầu xuất hiện với cỗ máy Graphophone, một phát minh của Bell và Tainter tại phòng thí nghiệm Volta Labs. Đây là một thiết bị rất giống với phonograph của Edison, có điều nó dùng ống trụ bọc sáp để có thể dễ dàng tháo khỏi máy, lưu lại và sử dụng sau chứ không dùng tấm lá thiếc. Với lợi thế này mà mà việc tháo, lắp ống trụ khỏi máy rất dễ dàng, không gây ra bất cứ tổn hại nào lên bản thu. Hơn nữa, Graphophone sử dụng cơ chế thu âm lắp ống trụ ngang thay vì đặt ống dọc. Edison ngay lập tức học tập ý tưởng này và nhanh chóng giới thiệu mẫu máy phonograph sử dụng ống trụ bọc sáp của riêng mình.

ban thu am

Các bản thu dạng ống trụ của Edison, hình ảnh trong một catalog từ năm 1910.

10 năm sau chiếc phonograph đầu tiên, Emile Berliner đã đăng ký sáng chế cho cỗ máy gramophone chạy đĩa vào năm 1887, dù rằng ý tưởng này đã được Charles Cros đưa ra từ trước đó khá lâu. Phát minh mới này vẫn giữ nguyên ý tưởng các bản thu có thể tháo, lắp khỏi máy và sử dụng được ở những cỗ máy khác nhau. Về mặt kỹ thuật, giờ đây các bản nhạc có thể thu lại và bán ngoài cửa hàng như một món hàng là điều khả thi, cả đối với dạng đĩa cũng như ống trụ.

ky su Emile Berliner

Kỹ sư Emile Berliner (1851-1929) cùng với nguyên mẫu cỗ máy gramophone đầu tiên do ông sáng tạo ra.

Ban đầu, gramophone sử dụng những đĩa kim loại được bọc sáp ở bên ngoài. Khi chạy đĩa, lớp sáp này sẽ bị đầu kim gạt đi để lộ ra bề mặt kim loại. Axit được dùng để khắc rãnh lên đĩa và chỉ đến lúc đó đĩa mới có thể sử dụng để tạo ra âm thanh được.

Tuy nhiên, công nghệ nhanh chóng được phát triển khiến việc sử dụng axit để khắc rãnh không được tồn tại lâu dài. Lúc này người ta đã biết cách khắc rãnh lên một đĩa kim loại mềm, sau đó mạ lên để làm âm bản kim loại, từ đó dùng để sao chép thành nhiều bản thu âm khác nhau với chất lượng giống y hệt nhau. Tuy nhiên, vào thời đó người ta sử dụng công nghệ phun kết tủa để mạ sáp thay vì mạ bạc. Đồng thời đĩa ép được làm từ một loại hỗn hợp đặc biệt, sử dụng vật liệu shellac để kết dính hai mặt thay vì dùng vinyl.

Lần đầu tiên trong lịch sử, các bản thu âm dưới dạng ống trụ đã trở thành sự thực. Tuy nhiên, độ bền của các ống trụ này vẫn chưa cao, chỉ có thể sử dụng được vài lần. Do đó người biểu diễn sẽ phải biểu diễn lại rất nhiều lần để có thể tạo ra hàng nghìn bản lưu. Dĩ nhiên, đây là một gánh nặng đối với cả người biểu diễn cũng như nhà sản xuất, do đó số lượng các bản lưu như vậy được bán ra thị trường không quá nhiều. Bên cạnh đó, do còn  phải chịu tác động của thời gian nên cho đến ngày nay, số lượng những ống trụ bọc sáp như vậy còn tồn tại cũng rất hạn chế nữa. Tuy vậy, đây vẫn là những bằng chứng cho thấy con người đã nỗ lực như thế nào để có thể lưu giữ và tái tạo lại âm thanh.

Cho đến những năm 1905-1096, phương pháp đúc khuôn cho ống trụ bắt đầu được áp dụng.

(Hết kỳ 1)

Bạn có thể xem thêm phần khác tại đây 

Từ ống trụ bọc sáp cho đến đĩa vinyl (phần 2)

Từ ống trụ bọc sáp cho đến đĩa vinyl (phần 3)
Các bạn có thể tham khảo các sản phẩm khác tại đây

Lịch sử Munich High End Show

Nguyễn Hào