Vì sao âm hình bị lệch khi nghiêng đầu về một bên?

Vì sao âm hình bị lệch khi nghiêng đầu về một bên?

Monday 20/05/2019 3:53 pm GMT +7

Xem thêm:

Điểm ngọt là một trong những hiện tượng đáng quan tâm khi xây dựng hệ thống âm thanh, vì nó có tác động rất lớn đến những gì người nghe cảm nhận được

Câu hỏi: Hiện tại tôi đang dùng một cặp loa monitor để nghe nhạc. Khi tôi ngồi ở vị trí nghe, một đỉnh của tam giác cân do chỗ ngồi và hai loa tạo thành, âm thanh nghe rất tốt. Tôi cảm nhận được âm hình stereo rất chi tiết và hoàn chỉnh. Một vài âm thanh thậm chí còn đem đến cảm giác trường sân khấu rộng hơn cả trường sân khấu do loa tạo thành, độ sâu cũng khá tốt. Thế nhưng, khi nghiêng đầu về phía bên trái hai bên phải một chút, âm hình đang từ vị trí chính giữa bỗng dưng bị kéo về một phía, lệch hẳn sang một bên loa, cảm giác như âm thanh chỉ có từ bên đó phát ra.
Liệu có phải loa vốn như thế, hay hệ thống của tôi đang bị mắc lỗi gì? Tôi vẫn có thể nghe được rõ âm thanh từ loa còn lại nếu nghiêng sang đó. Vậy nên nếu như hệ thống đang có vấn đề, liệu tôi có thể làm gì để giải quyết được vấn đề này?

am hinh

Trả lời: Âm hình và cảm nhận về các nhạc cụ tạo ra âm thanh xuất hiện trong khoảng không gian giữa các loa vốn là một loại ảo ảnh rất thú vị. Những năm 1930, Alan Blumlein đã phát hiện ra hiện tượng này và giải thích về nguồn gốc của nó. Về bản chất, mỗi bên tai của chúng ta đều nghe thấy âm thanh từ cả hai loa, nhưng với thời gian âm thanh đến tai hơi khác nhau chút, bởi vì khoảng cách từ chúng đến mỗi bên tai sẽ khác nhau. Đương nhiên, âm thanh từ cả hai loa kết hợp ở mỗi bên tai sẽ tạo ra một dạng sóng tổng hợp mới. Điều quan trong là thời gian đến của dạng sóng tổng hợp này phụ thuộc vào mức tín hiệu tương đối do mỗi loa tạo ra (cũng như như bất kỳ sự khác biệt thời gian có chủ ý nào giữa chúng).

Do việc điều chỉnh mức tín hiệu dễ dàng hơn nhiều so với điều chỉnh thời gian tương đối của chúng, ta thường sử dụng pan-pot (panoramic potentiometer) để kiểm soát vị trí không gian của các công cụ phát tiếng xuất hiện trong trường âm thanh stereo. Với pan-pot ở vị trí trung tâm, hai loa sẽ tạo ra mức âm lượng giống nhau và thời gian âm thanh đến mỗi bên tai cũng sẽ giống nhau hoàn toàn. Chúng ta có thể xem như đây là cách mà âm thanh vốn ở vị trí chính giữa được tái hiện lại.

am hinh dep

Ngược lại, nếu như tín hiệu bị pan-pot “đặt” lệch hẳn về một bên chứ không phải vị trí trung tâm, một bên loa sẽ ồn hơn loa còn lại. Lúc này tín hiệu kết hợp ở tai sẽ có sự thay đổi. Tai sẽ cảm thấy âm thanh từ loa có âm lượng to hơn đến sớm hơn. Lúc này ta cũng sẽ cảm nhận được âm hình stereo lệch hẳn về bên loa có tiếng to hơn. Chỉ cần chênh lệch giữa hai bên đạt khoảng 6dB là người nghe đã cảm thấy âm hình lệch được một nửa quãng đường về phía loa to tiếng hơn rồi.
Thời gian tương đối và pha của tín hiệu cũng đóng vai trò rất quan trọng. Chỉ cần độ trễ thời gian giữa hai loa lên đến 0.6ms (tương đương với việc âm hình di chuyển đi khoảng 15cm) là âm hình cũng sẽ di chuyển nửa quãng đường về phía loa mà tiếng đến tai người nghe sớm hơn.
Vậy, điều gì xảy ra nếu người nghe hơi nghiêng đầu khỏi vị trí trung tâm? Họ sẽ tạo ra khoảng trống của thời gian đến, vì âm thanh từ loa gần hơn sẽ đến sớm hơn nhiều âm thanh từ loa còn lại. Kết quả là người nghe sẽ cảm thấy âm hình bị dịch chuyển về phía loa gần hơn, và nếu như nghiêm trọng, chẳng hạn như khi người nghe ngồi lệch hẳn sang một bên, họ sẽ cảm thấy như chỉ có một bên loa gần hơn là đang hoạt động. Sở dĩ hiệu ứng này trở nên mạnh hơn vì bên loa gần hơn cũng sẽ lớn tiếng hơn, tăng cường hiệu quả của pan-pot cho vị trí.

am hinh chat

Hiện tượng này, suy cho cùng cũng là một phần trong cơ chế hoạt động của loa monitor stereo, và vì thế người dùng chẳng thể thực sự loại bỏ được nó. Đó cũng là lý do vì sao chúng ta cần có khái niệm “điểm ngọt”, tức vị trí mà người nghe có thể cảm nhận được âm hình một cách chính xác và ổn định. Đó cũng chính là đỉnh tam giác cân được tạo ra bởi vị trí ngồi nghe và các loa. Cũng cần lưu ý rằng vị trí ngồi nghe càng cách xa khỏi loa, ảnh hưởng của các chuyển động nhỏ sang phía bên trái hay bên phải đối với âm hình cũng sẽ càng thấp đi, điểm ngọt cũng sẽ trở nên rộng hơn. Do đó, trong trường hợp của quý độc giả, hiện tượng lệch âm hình xảy ra có thể là do quý độc giả ngồi quá gần loa. Vì thế nên bất cứ chuyển động nào, dù là nhỏ nhất cũng có thể kéo lệch âm hình ra khỏi vị trí trung tâm của chúng.

Bách Diệp

Từ khóa:

Tin liên quan