Vì sao đáp tuyến tần số lại có ý nghĩa quan trọng?

Vì sao đáp tuyến tần số lại có ý nghĩa quan trọng?

Sunday 30/12/2018 4:11 pm GMT +7

Xem thêm:

Trên bảng thông số của tai nghe hoặc loa luôn có một mục gọi là đáp tuyến tần số (frequency response). Con số này có ý nghĩa gì và vì sao nó lại quan trọng?

Trước khi tìm hiểu lý do vì sao đáp tuyến tần số lại quan trọng, chúng ta cần hiểu tần số âm thanh là gì. Sóng âm trong không khí mà chúng ta cảm nhận được dưới dạng âm nhạc, lời nói hay tiếng động thường được tính bằng số vòng tuần hoàn trong một giây, đơn vị là Hertz hoặc Hz (dựa theo tên của nhà vật lý người Đức cuối thế kỷ 19 Heinrich Hertz, người đầu tiên chứng minh được sự tồn tại của sóng điện từ bằng cách chế tạo một thiết bị phát và thu sóng vô tuyến).
Khoảng tần số âm thanh mà con người nghe được nằm trong khoảng từ 20Hz đến 20kHz. Phụ nữ và trẻ em có thể nghe được đến mức ấy, nam giới trung niên nghe được đến khoảng 13-14kHz, người già cần máy trợ thính vì tai của họ khó có thể nghe được các dải âm cao hơn 3kHz. Tần số âm thanh mà chó nghe được là 40kHz, đó là lý do chúng ta không nghe được tiếng còi gọi chó. Loài dơi khi hoạt động trong bóng tối sẽ xác định phương hướng bằng sóng siêu âm, và tai dơi có thể cảm nhận các dải siêu âm cao tới 80kHz.
Tương quan giữa các dải âm nghe được và quãng tám trong âm nhạc là 2:1 (hoặc 1:2), tức là cùng một nốt nhạc, ở hai quãng tám khác nhau sẽ có số dải tần cao hơn hoặc thấp hơn gấp đôi. Tất nhiên con số này chỉ là tương đối chứ chưa chính xác hoàn toàn. Trong khoảng từ 20Hz đến 20kHz có 10 quãng tám gồm: 20-40Hz, 40-80, 80-160, 160-320, 320-625, 625-1250, 1250-2500, 2500-5000, 5000-10k, 10k-20k. Nếu quy ra âm nhạc, nốt đô trung (C4, tức nốt đô ở quãng tám thứ tư) sẽ có dải tần số là 262Hz. Nốt đô ở quãng tám thứ 5 là 524Hz và ở quãng tám thứ 3 là 131Hz.

Vì sao đáp tuyến tần số lại quan trọng?

Một thiết bị âm thanh với đáp tuyến tần số tốt sẽ đủ khả năng chơi hết các dải âm cao, trung, trầm một cách chính xác. Đó cũng là một trong những đặc điểm để người nghe đánh giá xem thiết bị đó có thật sự trung thực, chất âm có tốt hay không, có khả năng tái hiện lại âm nhạc một cách hoàn hảo không.
Để hiểu thêm về đáp tuyến tần số, trước hết cần nhớ rằng: đơn vị đo độ ồn âm thanh được gọi là decibel, ký hiệu là dB (chữ B viết hoa để tưởng nhớ Alexander Graham Bell). Khi nhắc đến độ ồn, chúng ta thường nói trong khoảng tần số nhất định, chẳng hạn từ 20Hz đến 20kHz, thiết bị sẽ dao động trong phạm vi từ bao nhiêu đến bao nhiêu dB. Thông thường 1dB được tính là con số nhỏ nhất trong thay đổi áp suất âm thanh (sound pressure level – SPL) có thể cảm nhận được. 3dB là mức thay đổi rất rõ ràng nhưng vẫn khá nhẹ nhàng. Tương quan giữa dB và mức ồn được tính bằng thang đo logarithm chứ không tuyến tính, vì thế ồn gấp đôi không phải là 2dB mà phải lên đến 10dB.
Để dễ hiểu, khi xem thông số của một cặp loa hay headphone, ta thường thấy nhà sản xuất ghi đáp tuyến tần số là 40Hz – 20kHz ± 3dB (tức dao động trong phạm vi này). Nếu nhà sản xuất không khi khoảng dao động ± xdB thì người dùng nên cẩn thận vì có thể họ đang không cung cấp đầy đủ thông tin, muốn che dấu điều gì đó.
Đáp tuyến tần số thường được thể hiện dưới dạng bảng biểu. Biểu đồ này được gọi là “Biểu đồ đáp tuyến tần số”. Trong nhiều trường hợp, biết đọc biểu đồ là điều khá quan trọng. Ở bảng thứ nhất, biểu đồ này cho biết tương quan giữa tần số với các âm bass, midrange và treble.

Từ trái qua phải: bass tầm thấp, bass tầm trung, bass tầm cao, âm midrange, âm treble.

Giờ hãy nhìn vào bảng thứ hai. Đường màu đen cho thấy loa hoặc tai nghe có đáp tuyến tần số rất hoàn hảo. Đường cong đáp tuyến tần số màu đen như vậy được gọi là đáp tuyến tần số phẳng. Đáp tuyến tần số phẳng được coi là lý tưởng vì điều đó có nghĩa là âm thanh được tái hiện một cách chính xác, không có đỉnh hoặc đáy đột ngột hay lên xuống bất thường trong khoảng dao động ± xdB. Đối với loa và tai nghe, nếu đường cong đáp tuyến tần số không vượt quá khoảng dao động ± 3dB thì được xem là tốt. Đối với ampli và thiết bị nguồn phát, khoảng dao động ở trong phạm vị 0.5dB, tối đa là 1dB.
Cũng so sánh tiếp ở bảng thứ hai, đường màu đỏ cho thấy ở điểm 6kHz, đường cong đáp tuyến tần số có đỉnh là 7dB, điều đó khiến trung âm ở dải này nghe khá chói tai, có phần khó chịu. Vì xuất hiện đỉnh đột ngột nên đáp tuyến tần số của đường màu đỏ gọi là đáp tuyến tần số không phẳng.
Ở bảng thứ ba, chúng ta có thể thấy tương quan giữa đáp tuyến tần số với một số thuật ngữ miêu tả âm thanh thường gặp.

– Boomy bass (âm bass nổi): âm bass tầm trung, trong khoảng từ 90Hz đến 200Hz sẽ lớn tiếng hơn so với midrange.
– Thin bass (âm bass mỏng): toàn bộ vùng âm bass sẽ nhỏ tiếng hơn so với midrange.
– Flat response (đáp tuyến phẳng): đã giải thích ở trên
– Dull/muffled sound (âm chìm): toàn bộ vùng âm treble sẽ nhỏ hơn so với midrange.

Các bạn có thể tham khảo các sản phẩm khác tại đây

Các cách sử dụng AudioQuest Jitterburg

Thanh Tùng

Từ khóa:

Phụ kiện