Vì sao mâm đĩa than dùng dây cu-roa lại trở nên phổ biến? (Kỳ 1)

Vì sao mâm đĩa than dùng dây cu-roa lại trở nên phổ biến? (Kỳ 1)

Monday 31/12/2018 4:15 pm GMT +7

Xem thêm:

Không phải loại mâm đĩa than lâu đời nhất, nhưng ngày nay mâm đĩa than dùng dây cu-roa lại là loại cực kỳ phổ biến trên thị trường. Nguyên nhân nào đã dẫn đến điều này?

Trước khi viết về mâm đĩa than dùng dây cu-roa, hãy cùng điểm lại chút về lịch sử của mâm đĩa than. Khi hệ thống stereo ra đời lần đầu vào năm 1958, khi mà những hệ thống âm thanh mono trước đó đã có sự chuyển mình cực lớn để trở thành hệ thống hai kênh, mâm đĩa than khi ấy hầu hết đều có tính năng đổi đĩa tự động. Đúng như cái tên của nó, những mâm đĩa này có khả năng tự thay đĩa chứ không cần sự can thiệp của con người. Người dùng chỉ cần xếp đĩa thành chồng, đặt vào giá đĩa của đầu máy và đầu máy sẽ tự lắp đĩa mới vào sau khi đĩa cũ đã chạy hết. Một đĩa vinyl thông thường có thời lượng 20-25 phút một mặt, cho nên lắp 4-5 đĩa để chạy khoảng 1-2 tiếng liên tục là điều khá bình thường, thậm chí rất tiện cho người sử dụng.
Những mâm đĩa than ấy cần có mô men xoắn thật lớn để có thể quay mâm với tốc độ chuẩn xác bởi mâm xoay khá nặng khi đã chứa vài đĩa ở phía trên. Để làm điều này, các kỹ sư sử dụng bộ cơ có mô men xoắn lớn gọi là bộ cơ dùng bánh xoay idler (idler wheel), hay còn gọi là rim drive. Bánh xoay idler là một bánh xoay nhỏ, đường kính khoảng 4cm. Bánh xoay này được lắp ở vành trong mâm xoay, gắn trực tiếp với motor và khi quay, vì mô men xoắn lớn nên có thể dễ dàng đạt tốc độ 16 2/3, 33 1/3, 45 hoặc 78 vòng/phút một cách chuẩn xác.
Hệ thống bánh xoay idler khá đơn giản, hiệu quả và dễ sử dụng. Tất cả các mâm đĩa than phổ thông hồi ấy đều sử dụng loại bộ cơ này. Từ những chiếc Dual 1008 và 1218, Miracord 50H Mk II, Miracord 40A, cho đến những chiếc cực kỳ phổ biến như mâm đĩa than Garrards RC-88 đều sử dụng bộ cơ idler wheel.
Loại bộ cơ này có hai nhược điểm: Thứ nhất, sau một thời gian dài sử dụng, bánh xoay idler bị mài mòn sẽ bắt đầu xuất hiện những điểm “phẳng”, tạo ra những tiếng “thùm, thùm” khá nhỏ. Dù vậy, thay bánh xoay idler rất dễ và rất rẻ nên đây có thể xem như là bệnh nhẹ. Nhược điểm thứ hai, nghiêm trọng hơn, là việc rung chấn từ motor chính sẽ tác động đến chất âm của bản nhạc vì bánh xoay idler được lắp trực tiếp vào motor. Nhiễu ồn từ motor tạo ra một thứ âm trầm cực nhỏ gọi là rumble, không chỉ tiêu hao năng lượng của ampli vì để tái tạo những tiếng trầm ấy cần một nguồn năng lượng cực lớn mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến trải nghiệm của người nghe.
Loa có lỗ thoát hơi đặc biệt nhạy cảm với những nhiễu âm và méo tiếng gây ra bởi tín hiệu âm thanh hạ âm như rumble, do đó thời mâm đĩa than còn thịnh hành, các ampli và receiver đều có bộ lọc rumble để cắt các dải tần số thấp, thường ở quanh mức dưới 60Hz. Tuy rằng người nghe bị mất một phần không nhỏ các dải trầm nhưng âm thanh sẽ “sạch” hơn. Các loa có thùng kín không có vấn đề gì với hiện tượng rumble, và đó là một trong nhiều lý do những thương hiệu chuyên sản xuất loa có thùng kín như AR, KLH và Advent đều dẫn đầu thị trường suốt giai đoạn từ thập niên 50 cho đến thập niên 70.
Thế nhưng, chỉ những người nghe bình thường mới xếp chồng đĩa than lên để chơi tự động như vậy. Audiophile thực sự rất dị ứng với việc này bởi họ cho rằng làm thế có thể gây xước, hỏng rãnh đĩa. Do đó, nhu cầu của họ không cần dùng đến những mâm đĩa than có mô men xoắn lớn bởi nếu chỉ lắp một đĩa một lần, mâm xoay sẽ nhẹ đi khá nhiều. Mâm đĩa than loại chơi từng đĩa một không cần mô men xoắn để quay đĩa nhưng cần độ yên tĩnh, và nhất là không gây ra hiện tượng rumble, do đó các bộ cơ dùng bánh xoay idler không đáp ứng được yêu cầu này.
Có một cách khác hơn và yên tĩnh hơn, đó là dùng dây cu-roa để xoay mâm. Vào thập niên 60, Acoustic Research cho ra mắt một loại mâm đĩa than khá đơn giản, giá thành không cao, sử dụng dây cu-roa và chỉ có thể lắp một đĩa vinyl khi chơi. Mâm đĩa than này được gọi bằng cái tên khá thân thiện: AR Turntable và bán được hàng triệu chiếc. Hàng triệu chiếc chứ không phải chỉ vài trăm hay vài ngàn bởi các đặc tính cơ bản trong quá trình tái hiện âm thanh như độ tĩnh và việc không có rumble đã chứng tỏ mâm đĩa than này vượt trội hơn nhiều so với mâm đĩa than thay đĩa tự động lúc bấy giờ.
AR Turntable và các mâm đĩa than học tập theo nó sử dụng dây đai cu-roa bằng cao su, nối giữa một trục được lắp vào motor và phần trục dưới của mâm xoay để có thể quay mâm. Đặc tính loại bỏ rung động của dây cu-roa đảm bảo rằng mâm đĩa than sẽ hoạt động yên tĩnh hơn so với những mâm đĩa than dùng bánh xoay idler. Sự đơn giản cùng tính hiệu quả (và nếu muốn, nhà sản xuất còn có thể cho thêm cả tính thẩm mỹ) chính là lý do mâm đĩa than dùng dây cu-roa rất được ưa chuộng ở giai đoạn ấy.
Thế nhưng, mâm đĩa than dùng dây cu-roa vẫn có hai nhược điểm chính. Thứ nhất, dây cu-roa bằng cao su nên sẽ bị giãn sau một thời gian sử dụng, khiến tốc độ của mâm xoay không còn chính xác nữa. Cũng như thay bánh xoay idler, thay dây cu-roa khá nhanh và rẻ. Nhược điểm thứ hai có lẽ là vấn đề đối với những ai mới chuyển từ mâm đĩa than dùng bánh xoay idler sang dùng dây cu-roa, đó là không thể chứa 4-5 đĩa cùng lúc vì mâm đĩa than dùng dây cu-roa có mô men xoắn thấp hơn nhiều. Thế nhưng, như đã nói ở trên, mâm đĩa than dùng dây cu-roa vốn không phải để chơi nhiều đĩa cùng lúc như vậy mà chỉ để lắp từng chiếc vào.
Và rồi đến năm 1972, Panasonic bắt đầu giới thiệu mâm đĩa than sử dụng loại bộ cơ mới: Technics 1200 và bộ cơ ấy có một cái tên khá kêu: Direct Drive.

(Hết kỳ 1)

Xem:

Vì sao mâm đĩa than dùng dây cu-roa lại trở nên phổ biến? (Kỳ 1)

Vì sao mâm đĩa than dùng dây cu-roa lại trở nên phổ biến? (Kỳ 2)

Các bạn có thể tham khảo các sản phẩm khác tại đây

Hướng dẫn cân chỉnh mâm đĩa than

Nguyễn Hào

Từ khóa:

Đầu Đĩa Than